Azerbaycan’da çay kültürü
Çayin sagliga yarari
Çay ve güzellik
Çay dünyasi
Tarihi gelişim sürecinde birtakım değişikliklere maruz kalan çay içeceği eski Çin’de çabuk kullanılan biçiminde yararlanmadan başlayarak zamanımızda kafeinsizleştirilmiş, soğuk çay, hatta organik çay ( çevre bakımından temiz topraklarda üretilen bitki ilkel dönemlerde olduğu gibi hasad edilir) biçimlerine kadar gelişmiştir. Çayın tarihinde daha ilginç bir nokta 1908 yılından geniş kullanılan paket (tek kullanımlık) çayların ABD’ de üretimidir.
Çay bitkisinin vatanı olarak Çin kabul edilir. Özellikle çinliler yapraktan hazırlanmış sıvının insan organizması için ton verici etkisine dikkat çekmiş ve bu bitkinin üretimine başlanmıştır. Çayla ilgili ilk hatıralara tahminen 5000 yıl önce Çin belgelerinde rast gelinir. 8. asırda ünlü Çay Hakkında eser yazılmıştır. Eserin yazarı Lu Yui’ye göre çay yaprağının özelliklerini ilk önce gereğince değerlendiren Çinlilerin atası Şen Nun olmuştur. O birçok bitkileri araştırmış, çok miktarda zehir almış, çaydan ise panzehir olarak yararlanmıştır. Onun yararlandığı acı cevheri yeşil çay olarak adlandırdılar. Eski Çinliler onu 72 zehire karşı ilaç olarak kabul eder ve sadece hastaların tedavi edilmesi için kullanırlardı. Daha sonra çay yaprağını dini törenlerde kullanmaya başladılar. Budizmin yayılma döneminde çay sıradan insanlar arasından yaygınlaştı. Çayı budist rahipler talebeleri ile sohbet sırasında sofraya geleneksel şarapla birlikte vererek yaygınlaştırmışlardı. Bilgeler Tao’nun bütünlüklü bir çay felsefesini oluşturdular. Taocular çayın deminin insanın iç dünyasına girmeye, yer ile gök, zaman ile mekân arasında karşılıklı ilişkide insanlığın yerini öğrenmeye yardım ettiğine inanıyorlardı. İçecek bütün Çin’de sevilmeye başladı.
13. ve 14. asırlarda çay ağacı plantasyonları oluşturuldu. Sonra yaprakları daha rahat toplamak için seleksiyon süreci ile büyük ağaç fidanlıkları oluşturdular.
Çin kanunları 8 asırda çay demlenmesinin kurallarını belirlediler. Bununla ilgili olarak çayın demlenmesi için içerisi sırlı olan beyaz çini kabını keşfettiler. Bu fincanda içeceğin rengini iyi görmek, tadın ve kokunun sıvının rengine bağlı olarak kolayca belirlemek mümkündü. Çinliler üretim sırasında çay yaprağının renginin değişmesine dikkat etmeye başladılar. 13. asırda çayın yüzden fazla türü var idi ve çay Çin’de en ünlü içeceğe dönüştü. Zamanımızda çay misafirliği sırasında Çinliler misafirlere “gerçek çay tatmakla siz hayatın lezzetini tatmış olurusunuz” derler.
Azerbaycan’da çay kültürü
Çay bitkisi ilk kez 1912 yilinda Azerbaycan’in Lenkeran bölgesine getirilerek orada dikildi ve ilk defa çay fabrikasi 1937 yilinda Lenkeran’da kuruldu. Bundan sonra Azerbaycan'da çayin büyük ölçekte üretimine baslandi.
Çay halkimizin asirlardan bu yana yararlandigi, günlük ihtiyaç duydugu içecek türüdür.
Saraylardaki resmi kabullerden baslayarak elçilik törenlerine kadar milli düsüncemizin mühürlü sembollüne dönüsmüs Azerbaycan çayi zarif kokusu ve hos rengi ile bütün dünyada taninmistir.
Çayin sagliga yarari
Çin efsanesine göre nesillerden nesillere geçen çay tedavi edici özelliklere sahiptir:
- Çay baş ağrısına iyi gelir.
- Çay uyandırır ve alkol bağımlılığından kurtulmaya yardım eder.
- Çay besin kaynağı olarak kabul edilir, açlığı ortadan kaldırır (özellikle değişik kokulu ve tedavi edici özelliği sahip ise)
- Çay sıcak havalarda durumu hafifleştirir.
- Çay tazeler ve rahatlatır.
- Çay sakinleştirir, stresi ortadan kaldırır, sinirleri yatıştırır.
- Yağlı besinlerin hazmını kolaylaştırır.
- Organizmadan zehri, toksinleri ve şlakı uzaklaştırır.
- Çay ömrü uzatır.
- Çay zekâyı artırır, şuuru şekillendirir.
- Çayda dişler için yararlı olan flüorür vardır. Yeşil çay dişlerde diş taşı oluşturan bakterileri öldürür. Migren ağrıları sırasında siyah çay içmek baş ağrısını hafifletir.
Çay kompresi çok yararlıdır. Bu kompresler yaralanma ve ezilme sırasında koyulduğunda ağrı çabucak hafifler. Yeşil çayı 15 – 20 dakika demleyip, demini sargı bezi ile ağrıyan yere koyup, polietilenle üzerini örttükten birkaç dakika sonra ağrı hafifler. Ancak Hindistan doktorlarının görüşüne göre çay gözün körlüğüne karşı iyi bir önleyici tedbir rolünü oynar. Hem kara, hem de yeşil çay kataraktın gelişmesini engeller, ama kara çayın etkisi daha fazladır.
Menopoz döneminde kadınlara çayı çok içmek tavsiye edilir. Çay bu dönemde kemiklerin kırılması ile sonuçlanan osteoporoz hastalığını engeller. Çay kanser hastalığının oluşmasını engeller. Yeşil çay solunun, sinir ve kalp-damar sistemlerinin çalışmasını kolaylaştırır.
Çayın içindekiler ve özellikleri:
V. V. Pohlebkinin görüşüne göre çayın muhafaza derecesi ambalajının hava geçirmezliği ve mikropsuzluğu ile koruyucu olmalıdır. İyi olmayan ambalajlamada faydalı özelliklerini ve esas kalitesini çabucak kaybeder. Çayın tat özelliğinin uzun süre korunması için havanın girişine engel olan ağzı sıkıca kapatılmış olan çini kapta muhafaza edilmelidir. Kullanım sırasında kabı iyice yıkayıp kurulamak gerekir.
Çayın özelliğine aynı zamanda onun bulundurulduğu yer de etki eder. Uzun süre kalması için çayı kuru, serin ve havası temiz olan yerde muhafaza ermek gerekir. Demlenmiş çayı diğer ürünlerle birlikte muhafaza etmek uygun değildir. Muhafaza şartlarına uyulduğunda çay yıllarca daha dayanıklı, içeceği ise lezzetli ve kokulu olur.
Etkili kullanım için değişik çay türlerinin özelliklerini bilmek gerekir. Büyük yapraklı çay daha çabuk işlenir, bir kilo çaydan 300 fincan çay demlemek mümkündür. Bu en verimsiz çaydır. Bir fincan çay demlemek için bir kaşık çay gerekir.
Eğer kutunun üzerinde yaprağın ölçüsü gösterilmemişse, bu orta yapraklı çaydır. Bu tür çayın bir kilosundan 500 fincan çay demlemek mümkündür. Küçük taneli çay çabuk demlenir, şeffaf renk verir, verimli olarak kullanılır, ancak küçük bir yanlış acı bir içeceğin elde edilmesine sebep olur
Çay ve güzellik
Susuzluğu gidermek ve sağlık için yararına ek olarak çay eskiden veri güzelliğin korunması için de kullanılmıştır. Yeşil çay antioksidanların kaynağıdır. Bundan dolayı yeşil çaydan güneş kremlerinde, selülit, yaşlanmaya karşı kullanılan araçlarda, yüz kremlerinde ve şampuanların içeriğinde yararlanılır. Japonlar yüzyıllar boyunca değişik türde yağları demleyerek derinini farklı kısımlarına ve saçlara destek amacı ile yararlanıyorlardı.
Çay kompresi göz etrafında olan şişleri ortadan kaldırır, deriyi daha sağlıklı renge kavuşturur.
Yeşil çayın başka bir fonksiyonu da zayıflamaya yardım etmesidir. Yeşil çay bedene girer girmez metabolizma hızını artırırı, daha doğrusu maddeler değişimini düzenler. Gün içinde 2-3 fincan yeşil çay içilmesi aşamalı olarak 100 kilokalori zayıflamaya yardım eder. Yıl boyunca siz ek çaba göstermeksizin ve rejim yapmaksızın 4 kilo zayıflayacaksınız.
Zayıflama niçin olur? Çünkü yeşil çay yağ asitlerinin emilimi ve glikozun seviyesini düzenler. Polifenol karteksin glikozun yağlara geçmesini geciktirir. Yeşil çay içerek beslenmede kanda şekerin seviyesi düşer, glikoz seviyesi ise normalleşir. Şekerli diyabet veya iç salgı bezlerinin hastalığından sıkıntı çeken insanlar için günlük olarak yeşil çay içilmesi gereklidir.
Yeşil çay kahveden daha az canlılık getirmez, buna rağmen içinde kafeinin miktarı önemli ölçüde aşağıdır.
